Gelir Uzmanlarına Başuzmanlık Hakkı – Duygu Ülkü

*Bu makale Vergi Bülteni’nin 3. Sayısında yayınlanmıştır.

1. Giriş: Emeğin Yerini Bulmadığı Yerde Adalet Olmaz

Kamu hizmeti, liyakat ve eşitlik ilkeleri üzerine inşa edilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 70. maddesi, görevin gereklerinden başka bir ölçüt aranmadan kamuya alınmayı ve yükselmeyi düzenler. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 3. maddesi ise memuriyetin liyakat ve kariyer ilkelerine dayanacağını belirtir.

Ancak Gelir İdaresi Başkanlığı’nda görev yapan gelir uzmanlarının durumu, bu temel ilkelerin sistematik olarak ihlal edildiği bir örneğe dönüşmüştür. Gelir uzmanlığına giriş, yüksek KPSS A grubu puanları ve zorlu yazılı-sözlü sınavları geçmeyi, üç yıl süren teorik ve pratik eğitimler ile bir kariyer yoluna adım atmayı gerektirir.

Bu süreç; derin mevzuat bilgisi, analiz gücü ve disiplin ister. Bu nedenle gelir uzmanı, devletin en nitelikli kariyer yollarından birini başarıyla tamamlamış kişidir.

Ancak yıllarını Gelir İdaresi’nde vermiş bu kadro, emekleri ve bilgileriyle sahada kamu görevini ifa etmelerine rağmen, terfide dışlanmakta; yükselme hakları, kurumsal yapının dışında tutulmaktadır.

Bu durum yalnızca bireysel mağduriyet değil, kamu verimliliğini ve anayasal eşitliği zedeleyen yapısal bir sorun hâline gelmiştir. Bu sorunun çözümü ise liyakat temelli bir başuzmanlık kadrosunun ihdasıdır.

2. Gelir Uzmanlığı: Liyakatin Somut Bir Modeli

Gelir uzmanlığı; yüksek KPSS puanı, yazılı ve sözlü sınav başarısı, üç yıl boyunca eğitim ve uygulama süreci ve yeniden sınav şartlarıyla kazanılan bir unvandır. Bu süreç; bilgi, analiz gücü, mevzuat hâkimiyeti ve disiplin gerektirir.

Dolayısıyla gelir uzmanı, devletin en nitelikli kariyer yollarından birini başarıyla tamamlamış kişidir. Bu uzmanlık, sadece teorik değil, aynı zamanda sahaya dayalı uygulama tecrübesini de kapsar.

3. Tersine Liyakat Ve Unvan Aşınması

Gelir uzmanı unvanı zamanla nicel olarak yaygınlaşmış, fakat niteliksel olarak aşınmaya başlamıştır. Başlangıçta rekabetçi bir sistemle alınan uzmanlar, zamanla sayısal olarak artan fakat aynı liyakat ölçüsünden geçmemiş yeni personel ile aynı unvanı taşımaya başlamış; bu durum “tersine liyakat” olarak nitelendirilebilecek bir kırılma yaratmıştır. Bu yapı, mesleki motivasyonu zayıflatmış, kurumsal aidiyet duygusunu sarsmıştır.

4. Yetki Ve Sorumluluk Dengesi: Dengesizliğin Psikolojik Ve Kurumsal Sonuçları

Uzmanlık mesleğinin nitelikli bir kamu hizmeti sunabilmesi için yalnızca görev tanımı değil, görevle orantılı yetki dağılımı da sağlanmalıdır. Ne var ki kamu bürokrasisinde sıkça karşılaşılan bir sorun olan yetki-sorumluluk dengesizliği, Gelir İdaresi özelinde de mesleki verimliliği gölgelemektedir.

Psikolojik açıdan, yetkisi olmayan ama sorumluluğu olan çalışanlarda motivasyon kaybı, tükenmişlik ve iş doyumsuzluğu gibi etkiler gözlemlenir. Literatüre göre çalışanlara güç ve özerklik sağlandığında iş doyumu artmakta; tersine yetkisizlik hissi duyan bireylerde tükenmişlik sendromları gelişebilmektedir. Bu da iş performansında azalma ve mesleki aidiyet duygusunda zayıflamaya neden olur.

Örgütsel boyutta ise yetki eksikliği, verimlilikte düşüşe, karar alma süreçlerinde gecikmeye ve iç kontrol zafiyetlerine neden olabilir. Kamu yönetimi literatüründe belirtildiği gibi, yetki devri yapılmadan sorumluluk yüklenmesi, iş süreçlerinin tıkanmasına ve personelin girişim alanının daralmasına neden olmaktadır. Bu tür bir yapı hem kamu kaynaklarının etkin kullanımını engeller hem de çalışanları edilgen kılar.

Güç çatışmaları ve güvensizlik: Yetki kullanmayan fakat sorumluluğu olan aktörler, karar süreçlerinde kendilerine alan açmak için zamanla gayriresmî baskı mekanizmalarına başvurabilir.

Bu da kurum içinde “gölge liderlik” algılarına, kutuplaşmalara ve kurumsal iç gerilime neden olabilir. Böyle bir yapı, hiyerarşik iletişimi zayıflatır ve görev dağılımına dair belirsizlik yaratır. Sonuç olarak, kurumsal kültür zedelenir ve yönetsel güven aşınır.

Vergi İdaresi Açısından Kamu Gelirleri ve Kamu Güveni: OECD’ye göre, bir vergi sistemi ancak adil, etkin ve öngörülebilir olarak algılandığında kamu güvenini koruyabilir. Yetki-sorumluluk dengesizliği ise vergi idaresi özelinde adaletsizlik ve işlevsizlik algısı yaratır.

Bu durum, vatandaşın vergi kurumuna güvenini zayıflatır ve vergi uyumu düşer. Ayrıca iç işleyiş sorunları nedeniyle vergi denetimi ve tahsilat faaliyetleri sekteye uğrar. Bu nedenle başuzmanlık kadrosunun ihdası, yalnızca uzmanların kişisel hakkı değil, kamu gelirlerinin sürdürülebilirliği ve kurumsal güvenin yeniden tesisi açısından da zorunlu bir yapısal reformdur.

5. 2024: Gelir Uzmanlarının Sayılarla Hizmeti

2024 yılı verileri, gelir uzmanlarının devlet hazinesine somut katkısını gözler önüne sermektedir. Gelir uzmanları tarafından yürütülen uzlaşma işlemlerinde:

• 78.264 uzlaşma dosyası tamamlanmış; bu dosyalar sonucunda 520.530.013,69 TL vergi ziyaı cezası ve 213.749.817,95 TL usulsüzlük cezası tahakkuk ettirilmiştir.
• Aynı dönemde düzeltme beyannameleri sonucunda 905.368.586 TL vergi ve 806.680.093 TL ceza ihbarnamesi düzenlenmiştir.

Tüm bu işlemler doğrudan kamu gelirine katkı sağlamaktadır.

6. Yeni Müfettiş Alımının Maliyet Boyutu

Yeni bir inceleme elemanının devlete maliyeti sadece maaşla sınırlı değildir. Eğitim süreçleri, kuruma adaptasyon, mevzuat öğrenimi, saha tecrübesi kazanımı ve sicil takibi gibi birçok kalemde maliyet oluşur. Ayrıca sahaya tam verimle çıkabilmeleri yıllar sürebilir.

Oysa hâlihazırda kurum kültürünü bilen, uygulamalı tecrübesi olan uzmanlar, kısa süreli eğitimlerle çok daha düşük maliyetle yüksek verim sağlayabilir. Bu nedenle mevcut kadroların başuzmanlığa geçirilmesi, kamu yararı açısından daha sürdürülebilir bir çözümdür.

7. Sahada Çalışan Gelir Uzmanlarının Öneri Üretme Gücü

Gelir uzmanları, mükellef ile birebir temas halinde çalışan personeldir. Bu doğrudan temas, mevzuatın sahadaki yansımasını gözlemleyebilmelerine, sorunları fark edebilmelerine ve çözüm üretebilmelerine imkân tanır.

Merkez teşkilatına iletilecek görüş ve öneri raporları, vergisel verimliliğin artmasına katkı sağlayacak; uygulama ile mevzuat arasındaki kopuklukların giderilmesine zemin hazırlayacaktır. Başuzmanlık kadrosu, bu değerli tecrübenin merkeze taşınmasında önemli bir eşik olacaktır.

8. Sonuç: Geç Kalınmış Bir Hakkın Adı

Gelir uzmanları, kamu hizmetinde liyakatin, emeğin ve sadakatin örneğidir. Ancak sistemsel eşitsizlikler, bu liyakatin ödüllendirilmesini engellemekte; görevde yükselme hakkı fiilen ortadan kalkmaktadır.

Başuzmanlık kadrosunun ihdası, sadece bir unvan düzenlemesi değil; kamu vicdanını, anayasal ilkeleri ve kurum içi barışı yeniden tesis edecek stratejik bir adımdır.

Duygu ÜLKÜ
Gelir Uzmanı

Bu sayfada yer alan bilgiler sadece bilgilendirme amaçlıdır. VergiMevzuat.com profesyonel bir tavsiye veya hizmet verme amacı taşımamaktadır. Karar vermeden ve işlem yapmadan önce bir profesyonele danışınız. VergiMevzuat.com sitesinde yer alan bilgilerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucu oluşacak zarar, ziyan ve durumdan sorumluluğumuz bulunmamaktadır. Sorumluluk Beyanı için tıklayın.

Duygu Ülkü

Gelir Uzmanı

Tüm yazılarını gör →