Takdir Komisyonuna Sevk İşlemlerinin Zamanaşımı Yönünden İncelenmesi – Rahman Demirel

*Bu makale Vergi Bülteni’nin 9. Sayısında yayınlanmıştır.

VergiMevzuat.com tarafından tasarlanan ”VUK Zamanaşımı Hesaplama Robotu (Takdire Sevk) Robotu” için tıklayınız.

GİRİŞ

Bilindiği üzere Vergi Usul Kanunun 113. maddesinde zamanaşımı sürenin geçmesi suretiyle vergi alacağının kalkması şeklinde tanımlanmış olup, müteakip 14. maddede ise vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergilerin zamanaşımına uğrayacağı belirtilmiştir. Ancak ilgili maddenin devamında bu durumun bazı istisnaları sayılmış olup bu istisnalar arasında vergi dairelerince yapılan takdire sevk işlemlerinin zamanaşımını durduracağı belirtilmiştir.

İlgili madde şu şekilde devam etmektedir: ‘‘…vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması, zamanaşımını durdurur. Duran zamanaşımı mezkûr komisyon kararının vergi dairesine tevdiini takip eden günden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder. Ancak işlemeyen süre her hâl ve takdirde bir yıldan fazla olamaz.’’

Bu makalemizde yukarıda yer alan maddede belirtilen takdir komisyonuna sevk işleminin zamanaşımı üzerine etkisi detaylıca incelenecek olup durum örneklerle pekiştirilecektir.

1. TAKDİR KOMİSYONU KARARLARI

Vergi dairelerince takdir komisyonuna sevk işlemleri genellikle Vergi Usul Kanunu 30. maddede yer re’sen tarh nedenlerine istinaden yapılmakla birlikte VUK’un 74. maddesinde ‘’etkili makamlar tarafından istenilen matrah ve servet takdirlerini yapmak’’ denilerek geniş bir tanıma yer verilmiştir.

Vergi daireleri genel olarak daha çok VUK 30/1 maddesi gereği beyannamelerin kanuni süresi geçtiği halde verilmemesi ve VUK 30/6 maddesi gereği tutulması zorunlu olan defterlerin veya verilen beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunması halinde takdir komisyonuna başvurmaktadır. Takdir komisyonunca takdir edilen tutar bir karara bağlanarak imza karşılığında vergi dairesine tevdi olunur.

Takdir komisyonu kararına istinaden idarece re’sen vergi tarhiyatı yapılacağı durumda ilgili takdir komisyonunun bir nüshası VUK’un 35. maddesinde belirtildiği üzere ihbarnameye eklenmesi mecburidir.

2. TAKDİRE SEVK İŞLEMLERİNDE ZAMANAŞIMI

2.1. Takdir Komisyonuna Sevkte Zamanaşımının Durma Süresi: Sevk Tarihi Dahil midir?

VUK’un 114. maddesinde yalnızca takdir komisyonuna sevk işleminin zamanaşımını durduracağı duran zamanaşımının ise bir yıldan fazla olamayacağı belirtilmiştir. Ancak ilgili maddeden doğrudan doğruya zamanaşımının ne zamana duracağına ilişkin kesin bir çıkarım yapılamamaktadır.

Yine VUK’un Sürelerin Hesaplanması başlıklı 18. maddesinde ise sürenin gün olarak belli edilmişse başladığı günün hesaba katılmayacağı belirtilmiştir.

400 Seri No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan örnek incelendiğinde ise takdir komisyonuna sevk tarihinin de duran süreye dahil edildiği görülmektedir.

İlgili tebliğde yer alan örnek ise aynen şöyledir:  

‘’2006 takvim yılı gelir vergisi matrahının takdir edilmesi için 20/9/2011 tarihinde takdir komisyonuna başvurulmuş ve komisyon kararı 10/4/2012 tarihinde vergi dairesine tevdi edilmiştir.

2006 takvim yılına ait zamanaşımı süresi normal şartlarda 31/12/2011 tarihinde sona ermektedir. Bu olayda takdir komisyonuna sevk dolayısıyla işlemeyen sürenin, komisyon kararının vergi dairesine tevdi edildiği 10/4/2012 tarihine ilave edilmesiyle bulunan 22/7/2012 tarihinde zamanaşımı süresi sona erecektir.’’

İlgili örnekte yer alan bilgileri ve çözüm yolunu tablo halinde gösterecek olursak durum şöyle olacaktır.

Görüldüğü üzere ilgili tebliğde doğru sonuca ulaşabilmek için takdire sevk gününün de süreye dahil edilmesi gerekmektedir.

Bununla birlikte VUK’un 18. maddesinde yer alan süre hesabı usul kanununda belirtilen süreler ve idarenin verdiği belirli sürelerde dikkate alınması gerektiği düşüncesindeyiz. Yani VUK’ta sürelerin hesaplanmasına ilişkin genel kural (VUK madde 18), gün olarak belirlenmiş sürelerde başlangıç gününün hesaba katılmamasını öngörse de madde 114’teki durum sürenin başlaması değil, işlemekte olan sürenin durması durumu olarak görülmektedir.

Dolayısıyla hesaplama yapılırken sevk gününün dahil edilmesi görüşü öne çıkmakla birlikte süre takdir komisyonu kararının tevdiini takip eden günden itibaren işemeye başlayacağı için tevdi gününün de süreye dahil edilmesi gerekmektedir.

Ancak bazı kaynaklarda sevk gününün süreye dahil edilmediği de görülmektedir.

2.2. Zamanaşımının İşlemeye Başlama Zamanı

VUK’un 114. Maddesinde zamanaşımının verginin doğduğu takvim yılını takip eden takvim yılından itibaren başlayacağı belirtilmiştir. Bu nedenle bir takvim yılına ait bir vergi için takdire sevk işlemi yapıldığında zamanaşımının takdire sevk işlemi yapılan yıldan değil takip eden yıldan itibaren başlayacağı unutulmamalıdır.

Örnek 1: 2020 ağustos dönemi KDV beyannamesini vermeyen bir mükellef 01/11/2020 tarihinde takdire sevk edilip, takdir komisyonu kararı 15/12/2020 tarihinde vergi dairesine tevdi olması halinde zamanaşımı açısından bir değişiklik olmayacaktır. Çünkü zamanaşımı vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayacaktır. 2020 ağustos dönemi için zamanaşımı 01/01/2021 tarihinden itibaren işlemeye başlayacak olup takdir komisyonunda geçen 01/11/2020 – 15/12/2020 tarihleri bu tarih aralığını kapsamamaktadır. Dolayısıyla ilgili dönem takdire sevk edilmiş olsa da zamanaşımı yönünden herhangi bir duran süre söz konusu olmadığından 2020 ağustos dönemi için zamanaşımı, normal zamanaşımı süresi olan 31/12/2025 olacaktır.

Örnek 2: Mükellef 2020 şubat dönemi KDV beyannamesinin verilmemesi nedeniyle 12/09/2020 tarihinde takdire sevk edilmiştir. Takdir komisyonu kararı vergi dairesine 15/01/2021 tarihinde tevdi edilmiştir. Bu örnekte 12/09/2020 – 31/12/2020 tarihleri arasında geçen sürede henüz zamanaşımı işlemeye başlamadığından dolayı hesaba dahil edilmeyecektir. Zamanaşımı bu sebeple 01/01/2021 – 15/01/2021 tarihleri arasında 15 gün durmuş sayılacaktır. Bu durumda takdir komisyonu kararı sonucu düzenlenecek olan ihbarname 15/01/2026 tarihine kadar mükellefe tebliğ edilmesi gerekecektir.

Özetlemek gerekirse;

Takdir Komisyonunda Bir Yıldan Daha Fazla Süre Geçmesi

VUK’un 114. maddesinde belirtildiği üzere zamanaşımı yönünden işlemeyen süre her hal ve takdirde 1 yıldan uzun olamayacaktır. Yani takdir komisyonunda bir yıldan daha fazla bekleyen kararlar için her hal ve takdirde zamanaşımı normal zamanaşımına 1 yıl eklenmesi suretiyle bulunacaktır.

Örnek 1: 2020 mayıs dönemi KDV beyannamesinin verilmemesi sebebiyle mükellef 05/10/2022 tarihinde takdir komisyonuna sevk edilmiştir. Takdir komisyonu kararı ise 05/11/2023 tarihinde vergi dairesine tevdi edilmiştir. Karar takdir komisyonunda 05/10/2022 – 05/11/2023 tarihleri arası bir yıldan fazla beklediğinden dolayı zamanaşımı normal zamanaşımı süresi olan 31/12/2025 tarihine 1 yıl eklenmesi suretiyle bulunan 31/12/2026 tarihi olacaktır.

Ayrıca burada da duran zamanaşımının ne zaman durmaya başladığı da önem arz etmektedir. Yukarıda da değindiğimiz gibi zamanaşımı verginin doğduğu takvim yılını takip eden takvim yılı işlemeye başlayacaktır. Dolayısıyla bir yıllık zamanın hesaplanmasında buna da dikkat edilmesi gerekecektir.

Örnek 2: 2020 şubat ayı KDV beyannamesinin verilmemesi nedeniyle mükellef 01/12/2020 tarihinde takdire sevk edilmiş olup takdir komisyonu kararı vergi dairesine 05/12/2021 tarihinde tevdi edilmiştir. Bu durumda her ne kadar 01/12/2020 – 05/12/2021 tarihleri arası karar takdir komisyonunda bir yıldan fazla kalmış gibi görünmesine karşın zamanaşımı 2020 takvim yılı için normal şartlar altında 01/01/2021 tarihinden itibaren başladığından süre takdir komisyonuna sevk ile bu tarihte durmuş sayılacak ve 01/01/2021 – 05/12/2021 tarihleri hesaplamada esas alınacaktır. Bu durumda 01/01/2021 – 05/12/2021 tarihleri arası geçen süre 339 gün olduğundan yeni zamanaşımı süresi 31/12/2025 + 339 gün= 05/12/2026 olacaktır.

2.4. Normal Zamanaşımı Süresinden Sonra Tevdi Olunan Takdir Komisyonu Kararları

Takdir komisyonu kararları her zaman yalnızca normal zamanaşımı süresi içinde tevdi olmamaktadır. Takdir komisyonuna sevk işlemi zamanaşımını durdurduğundan dolayı normal zamanaşımı süresi dolduktan sonra da tevdi işlemi gerçekleştirilebilmektedir. Bu durumdan duran süreyi hesaplamak için takdire sevk edilen tarih ile normal zamanaşımının dolduğu tarih arasındaki günler hesaba katılması gerekmektedir. Çünkü normal zamanaşımı dolmasıyla birlikte ortada duracak bir süre kalmayacaktır.

Örnek: Mükellef 2020 şubat KDV beyannamesinin verilmemesi nedeniyle 15/11/2025 tarihinde takdire sevk edilmiş olup takdir komisyonu kararı vergi dairesine 01/05/2026 tarihinde tevdi edilmiştir.

Bu durumda duran süre 15/11/2025 – 31/12/2025 tarihleri arası olacaktır. Çünkü 2020 vergilendirme dönemi için zamanaşımı süresi normal şartlarda 31/12/2025 tarihidir. Bu durumda takdirde geçen süre 15/11/2025 ile 31/12/2025 tarihleri arası 47 gündür. Dolayısıyla 31/12/2025 tarihine 47 gün eklediğimizde yeni zamanaşımı 17/06/2026 tarihi olacaktır.

Özetlemek gerekirse;

SONUÇ

Bu çalışmamızda matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulmasının zamanaşımı üzerindeki etkilerine değinilmeye çalışılmıştır.

Değinilen noktalar şu şekilde özetlenebilir;

Duran Süre Hesabı: 400 Seri No’lu VUK Genel Tebliğindeki örnekle paralel olarak, duran sürenin hesaplanmasında takdire sevk gününün de hesaba dahil edilmesi gerektiği görüşü ön plana çıkmaktadır.

Zamanaşımının Başlangıcı: Zamanaşımı süresi, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından itibaren başladığından takdire sevk işleminin gerçekleştiği tarihin zamanaşımı süresinin henüz başlamadığı bir yıla (örneğin 2020 yılı vergisinin 2020’de sevk edilmesi) denk gelmesi halinde, duran sürenin yalnızca zamanaşımının işlemeye başladığı (örneğin 2020 yılı için 01/01/2021) tarihten itibaren hesaplanması gerekmektedir. Bu durum, zamanaşımı süresini uzatma etkisini göstermesi açısından kritik bir ayrıntıdır.

Bir Yıllık Üst Sınır: Takdir Komisyonunda geçen sürenin bir yılı aşması durumunda, zamanaşımı süresinin uzaması en fazla bir yıl ile sınırlı olacaktır. Bu kuralın uygulanmasında dahi, duran sürenin başlangıç anının, vergi alacağının doğduğu yılı takip eden yılın başı olduğu unutulmamalıdır.

Normal Süreden Sonra Tevdi: Takdir komisyonu kararının normal zamanaşımı süresi dolduktan sonra tevdi edilmesi durumunda, duran sürenin hesabında, sevk tarihi ile normal zamanaşımı süresinin bittiği tarih arasındaki sürenin dikkate alınması gerekmektedir.

Sonuç olarak, idaresinin re’sen tarh yetkisini kullanması sürecinde kritik bir aşama olan takdir komisyonuna sevk işlemleri, vergi alacağının tahakkuk ve tebliğ edilme süresini doğrudan etkilemektedir. Ayrıca zamanaşımı hazineye karşı sorumluluğu bulunan Gelir Uzmanları için son derece önem arz etmektedir. Zamanaşımı süreci Gelir Uzmanları açısından devlete karşı hem maddi hem de manevi bir sorumluluk oluşturmakta olup takdire sevk ve kararların tebliğ işlemleri Gelir Uzmanlarınca ivedilikle takip edilmelidir.

Rahman Demirel
Gelir Uzmanı

Bu sayfada yer alan bilgiler sadece bilgilendirme amaçlıdır. VergiMevzuat.com profesyonel bir tavsiye veya hizmet verme amacı taşımamaktadır. Karar vermeden ve işlem yapmadan önce bir profesyonele danışınız. VergiMevzuat.com sitesinde yer alan bilgilerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucu oluşacak zarar, ziyan ve durumdan sorumluluğumuz bulunmamaktadır. Sorumluluk Beyanı için tıklayın.

Rahman Demirel

Gelir Uzmanı

Makalelerini gör →