Gelir Vergisi İadesi – Zeynep Tat

*Bu makale Vergi Bülteni’nin 2. Sayısında yayınlanmıştır.

Giriş

Gelir Vergisi iade uygulamalarına ilişkin usul ve esaslar, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Gelir Vergisi Genel Tebliğleri ile belirlenmektedir. Bu konudaki çerçeveyi belirleyen genel tebliğ 252 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’dir. İlgili tebliğ ise

315 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğ ile güncel halini almıştır. Bu ay bültenimizde önce iade sürecinin kanunda yer alan yerini daha sonra da uygulamaya yönelik pratik olarak size fayda sağlayacak bilgilerin paylaşılması amaçlanmaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu 121. Madde

Yıllık beyannamede gösterilen gelire dahil kazanç ve iratlardan, bu kanuna göre kesilmiş bulunan vergiler, beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir.

Mahsubu yapılan miktar, Gelir Vergisi’nden fazla olduğu takdirde aradaki fark vergi dairesince mükellefe bildirilir ve mükellefin tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde müracaatı üzerine kendisine red ve iade olunur.

Maliye Bakanlığı; iadeyi mahsuben veya nakden yaptırmaya, inceleme raporuna, yeminli mali müşavir raporuna veya teminata bağlamaya ve iade için aranılacak belgeleri belirlemeye yetkilidir. Bu yetki; kazanç türlerine, iade şekillerine, geliri elde edenin veya ödemeyi yapanın hukuki statüsüne göre ayrı ayrı kullanılabileceği gibi belli hadler çerçevesinde de kullanılabilir.

Mahsuben iade işlemi, aranan tüm belgelerin tamamlanması koşuluyla, yıllık gelir vergisi beyannamesinin verildiği tarih itibarıyla yapılır. İkmalen veya resen yapılan tarhiyatlarda mahsup işlemi, mahsup talebine ilişkin dilekçe ve eklerinin eksiksiz olarak vergi dairesi kayıtlarına girdiği tarih esas alınarak yapılır.

Aranan belgelerin tamamlanması aşamasında yapılan tahsilatlar yönünden düzeltme yapılmaz.

Kontrol edilen yabancı kurumlara yapılan ödemeler üzerinden 94’üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kesilen vergiler, Türkiye’de yıllık beyannameyle bildirilen kontrol edilen yabancı kurum kârı üzerinden hesaplanacak gelir vergisinden mahsup edilebilir. Mahsup edilecek vergi, kontrol edilen yabancı kurumun bu ödemelerden kaynaklanan kazancına isabet eden gelir vergisinden fazla olamaz.

252 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğ

(Tevkif yoluyla kesilen vergilerin yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinden mahsubu ve kalan kısmın iadesi, geçici verginin mahsup ve iadesi ile bu vergilere ait vergi hatalarından kaynaklanan iade işlemlerine ilişkin düzenleme ve açıklamalar bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.)

1.   Tevkif Yoluyla Kesilen Vergilerin Mahsup ve İadesi

1.1   Beyanname Üzerinden Hesaplanan Vergiye Mahsup

Yıllık beyanname ile beyan edilen gelir üzerinden hesaplanan vergiden yıl içinde tevkif yoluyla kesilen vergiler mahsup edilir. Mahsup işleminin yapılabilmesi için, tevkif yoluyla kesilen verginin beyannameye dahil edilen gelir veya kazanca ilişkin olması gerekir.

1.2  Diğer Vergi Borçlarına Mahsup veya Nakden İade

1.2.1.   Mahsup Yoluyla İade

Tevkif yoluyla kesilen vergilerin yıllık beyannamedeki mahsuplar sonunda kalan kısmının diğer vergi borçlarına mahsup talebi tutarına bakılmaksızın, inceleme raporu ve teminat aranılmadan yerine getirilir. İkmalen veya re’sen yapılan tarhiyatlar üzerine tahakkuk eden vergiler ile ilgili olarak daha önce tevkif yoluyla kesilen vergiler öncelikle tarhiyat aşamasında vergi dairesince dikkate alınarak yerine getirilir. Bu mahsuplar sonunda kalan kısım talep edilmesi halinde diğer vergi borçlarına mahsup edilir. Bu durumda mahsup talepleri iade talep dilekçesinin (1A) eksiksiz olarak vergi dairesi kayıtlarına girdiği tarihten itibaren hüküm ifade eder. Bu tarihten itibaren mükelleflerin mahsubunu talep ettikleri vergi borçları için gecikme zammı uygulanmaz.

Mükellefler dilerlerse ortağı bulundukları adi ortaklık veya kollektif şirketlerin müteselsilen sorumlu oldukları vergi borçlarına da mahsuben iade talebinde bulunabilirler. Bu taleplerin yerine getirilebilmesi için, iade alacaklısı mükellefin muaccel hale gelmiş vergi borcunun bulunmaması ve mahsup dilekçesinde adi ortaklık veya kollektif şirketin hangi dönem borçları için mahsup talep edildiğinin belirtilmesi gerekir.

Mükellefin muaccel hale gelmiş vergi borcunun bulunmaması halinde, iade alacağının sonraki dönemlerde muaccel hale gelecek vergi borçlarına mahsubu mümkündür. Bu takdirde mahsup talebi sonraki dönemlerde doğacak verginin tahakkuku ile hüküm ifade eder.

Mahsup taleplerinin yerine getirilmesinde, Vergi Usul Kanununun 114 ve 126’ncı maddelerinde yer alan zamanaşımı hükümleri göz önünde bulundurulur.

1.2.2.   Nakden İade

Nakden iade taleplerinin iade talep dilekçesi (1A) ile yapılması şarttır. Tevkif yoluyla kesilen vergilere ilişkin nakden iade edilecek tutarın (2025 Takvim Yılı için 340.000) Türk Lirasını geçmemesi halinde iade talebi, iade talep dilekçesi (1A) ile bu dilekçenin “Nakden İadelere İlişkin Açıklamalar” kısmında yer alan eklenecek belgelerin eksiksiz ibraz edilmesi kaydıyla inceleme raporu ve teminat aranmaksızın yerine getirilir.

Nakden yapılacak iade taleplerinin (2025 Takvim Yılı için 340.000) Türk Lirasını aşması halinde aşan kısım Vergi Usul Kanununa göre vergi inceleme yetkisi bulunanlarca yapılacak inceleme sonucunda düzenlenecek vergi inceleme raporuna göre iade edilir. (2025 Takvim Yılı için 340.000) Türk Lirasına kadar olan kısım ise, iade talep dilekçesi (1A) ve eklerinin eksiksiz ibraz edilmesi koşuluyla teminat aranmaksızın ve inceleme raporu beklenmeksizin iade edilir.

İade talebi teminat gösterilmesi halinde inceleme sonucu beklenmeksizin yerine getirilir. Teminat olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde sayılanlardan bir veya birkaçı gösterilebilir.

Nakden iade talebinin (2025 Takvim Yılı için 3.400.000) Türk Lirasına kadar olan kısmı mükellefle süresinde tam tasdik sözleşmesi düzenlemiş yeminli mali müşavirce düzenlenecek tam tasdik raporu uyarınca iade edilebilir.

İade talebinin (2025 Takvim Yılı için 3.400.000) Türk Lirasını aşan kısmının iadesi ise vergi inceleme yetkisi bulunanlarca düzenlenen vergi inceleme raporu sonucuna göre yerine getirilir.

Genel ve özel bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyelere, köylere ve sermayelerinin en az %51 veya daha fazlası bu kurumlara ait işletmelere yapılacak iadeler, bu Tebliğde belirtilen belgelerin ibrazı üzerine miktara bakılmaksızın inceleme raporu ve teminat aranılmadan yerine getirilir.

İade talebinin kısmen mahsuben kısmen nakden olması halinde, söz konusu talepler bu Tebliğde yer alan açıklamalar çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilir. Dolayısıyla talebin tümünün nakit iadesi olarak kabul edilerek işlem yapılması söz konusu değildir.

2.   Geçici Verginin Mahsubu ve İadesi

2.1.  Beyanname Üzerinden Hesaplanan Vergiye Mahsup

Yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden ilgili hesap dönemine ilişkin geçici vergi dönemlerinde ödenen geçici vergi mahsup edilir.

Mahsup işleminin yapılabilmesi için, tahakkuk ettirilmiş geçici verginin ödenmiş olması gerekmektedir. Geçici vergi dönemleri itibariyle tahakkuk ettirilmiş, ancak ödenmemiş bulunan geçici verginin yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmesi mümkün değildir.

2.2.  Diğer Vergi Borçlarına Mahsup veya Nakden İade

Ödenen geçici vergi tutarının, geçici verginin ilgili olduğu döneme ilişkin olarak verilen beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden fazla olması halinde, mahsup edilemeyen tutar mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilir.

Söz konusu mahsup işlemi 6183 sayılı Kanunun 47’nci maddesi hükmü de dikkate alınarak ilgili vergi dairesince re’sen yapılır.

Mahsubu yapılacak vergi borçları için vade tarihinden, yıllık beyannamenin verildiği tarihe kadar gecikme zammı uygulanır. Dolayısıyla bu tarihten sonra söz konusu vergi borçları için gecikme zammı uygulanmaz.

Yıllık beyannamenin ilgili tablosunda/satırında gösterilmeyen geçici verginin mahsuben veya nakden iade edilebilmesi için o yılın sonuna kadar iade talep dilekçesi (1B)’nin verilmesi gerekir.

Geçici verginin gerek mahsuben gerekse nakden iadesinde herhangi bir tutar sınırlaması olmayıp, geçici verginin ödenmiş olması yeterlidir. Geçici vergiye ilişkin iade taleplerinde teminat ve inceleme raporu aranmaz.

2.3.  Tevkif Yoluyla Kesilen Vergilerin Geçici Vergiye Mahsubu

İlgili dönemler halinde hesaplanan geçici vergiden varsa o hesap dönemi ile ilgili olarak daha önce ödenmiş geçici vergi ve geçici vergiye tabi kazançlarla ilgili olarak tevkif edilmiş vergiler mahsup edilmekte, mahsuptan sonra kalan tutar o dönem için ödenmesi gereken geçici vergi olmaktadır.

Yıllık beyanname üzerinden hesaplanan vergiden, yukarıda sözü edilen geçici vergi tutarı ile yıl içinde tevkif yoluyla kesilen vergilerin tamamı mahsup edilir, kalan tutar ise red ve iade edilir.

3.       Gelir Vergisi ile İlgili Vergi Hatalarından Kaynaklanan İade İşlemleri

3.1. Diğer Vergi Borçlarına Mahsup veya Nakden İade

Fazla veya yersiz olarak vergi tahakkuk ettirilmesine neden olan vergi hatasının düzeltilmesi halinde, vergi hatası nedeniyle fazla olarak tahakkuk ettirilmiş verginin ödenmiş olması şartıyla, verginin mükellefe iadesi gerekmektedir.

Vergi borçlarına mahsup talebi halinde bu talebin Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 429)’nin ekinde yer alan iade talep dilekçesi (1C) ile vergi dairesine bildirilmesi gerekmektedir.

Mahsubu talep edilen vergi borçları için, mükellefin vergi hatasının düzeltilmesini ilgili vergi dairesine dilekçe ile haber verdiği tarih itibariyle mahsup işlemi yapılmış sayılır ve mahsubu talep edilen vergi borçları için bu tarihten itibaren gecikme zammı hesaplanmaz.

Uygulamada Neler Yaparız?

1. Mükellefler iade talep edilen tüm vergilendirme dönemlerinde GEKSİS Kontrol Raporu kullanmalıdır. (99 Seri No.lu Gelir Vergisi Sirküler)
2. Gelir Vergisi iade talep girişinin yapılması ve aktif en az bir adet Standart İade Talep Dilekçesinin (1A-1B) olması gerekmektedir.
3. Verilen her standart dilekçesi sonrasında sistem tarafından mevcut GEKSİS Kontrol raporu otomatik olarak yeniden analize tabi tutulur. Mükellefler ve vergi dairesi yeni oluşan her raporu kontrol etmelidir.
4. Mükellefin GEKSİS iade talep girişini onaylamaması ve/veya standart iade talep dilekçesini vermemesi durumunda rapor oluşmaz ve görüntülenemez.
5. Geksis raporu oluşmadan önce bir kez, Geksis raporu oluştuktan sonra geçici düzeltme fişi düzenleninceye kadar bir kez pasife çekmeyi onaylama işlemi sistem tarafından otomatik olarak gerçekleştirilmektedir. Bunun haricindeki pasife çekme taleplerinin onayı ilgili vergi dairesi tarafından yapılmaktadır.

GEKSİS Kontrol Raporunda başarısız kontrol segmentleri olması durumunda ne yapılmalıdır?

(En sık hata bildirimlerine yer verilmiştir. Daha ayrıntılı bilgi için bknz. Kurum Uygulamaları-Geksis)

1- Yıllık Beyanname- Geçici Vergi Beyannamesi Matrah Uyumu Kontrolü

Geçici   Vergi   Beyannamesinin   son   döneminde  beyan   edilen   matrahın   Yıllık Beyannamedeki Vergiye Tabi Matrah ile uyumunun kontrolü sağlanır.

2-   Serbest Meslek Kazancı Kesintisi- Muhtasar Beyanname Uyum Kontrolü

Serbest meslek kazancı türünden beyan edilen kesintilerin kazancının beyan edilip edilmediği muhtasar beyannameler ile uyumlu olup olmadığının kontrolü sağlanır.

Segment genellikle avukatlar adına adli makamlardan yapılan kesintilerde hata vermektedir. Bu kurumlar beyanname vermekten muaf oldukları için mükellef bu kurumlardan ödeme emri belgesi getirmelidir.

1-    Menkul/ Gayrimenkul Sermaye İradı Kesintisi- Muhtasar Beyanname Uyum Kontrolü

Menkul/Gayrimenkul sermaye iradı türünden beyan edilen kesintilerin kazancının beyan edilip edilmediği muhtasar beyannameler ile uyumlu olup olmadığının kontrolü sağlanırken ilgili iratların kanunda yer alan istisna hadlerinin altında yer alıp almadığına bakılır.

2-   Brüt Satışlar Tutarı ile Kümülatif KDV Matrahı Uyumu Kontrolü

Yıllık beyanname ile bir döneme ait verilen tüm KDV beyannamelerinde yer alan matrah toplamının kontrolü sağlanır. Aradaki fark genellikle araç veya demirbaş satışı ve SGK teşviklerinden (5510) kaynaklanmaktadır.

UYARI Segmentlerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

(En sık karşılaşılan uyarı segmentlerine yer verilmiştir. Daha ayrıntılı bilgi için bknz. Kurum Uygulamaları-Geksis)

1-  Düzeltme Beyannamesi Kontrolü

İade talep edilen vergi türünden, aynı döneme ilişkin düzeltme beyannamesi verilip verilmediğinin kontrolü sağlanır. Düzeltme beyannamesinde iade tutarının azaltılıp azaltılmadığı kontrol edilmelidir.

2-  Kazancın Bulunması Halinde İndirilecek İstisna ve İndirimler Kontrolü

Beyannamede indirim konusu yapılan kazancın bulunması halinde indirilecek istisna ve indirimlerin kontrolü sağlanır. Segment genellikle Genç Girişimci İstisnasından yararlanan mükellefler için uyarı vermekte olup istisnaya ilişkin şartların kontrolü sağlanmalıdır.

3-  Bağ-kur Primi Kontrolü

İade talep eden mükellefin yıllık Gelir Vergisi beyannamesinde Bağ-Kur Primi ödemesinin kontrolü sağlanır. Bağ-Kur primlerine ilişkin tevsik edici belgeler daireye ibraz edilmelidir.

4-  Ortaklardan Alacaklar Kontrolü

Beyannamede Bilanço hesabında gösterilen Ortaklardan Alacaklar hesabında değer olması durumunda işlemlerin mevzuata uygun olarak yapılıp yapılmadığının kontrolü sağlanır. Segmentin uyarı vermesi durumunda ilgili değere ilişkin adat faizinin hesaplanıp hesaplanmadığı kontrol edilmelidir.

5-  GVK Mükerrer 121.Madde Vergi İndirimi Kontrolü

GVK Mükerrer 121. Madde kapsamında hesaplanan vergiden %5’lik vergi indirimi bildirmiş olan mükellefin (ilişkili mükellefler dahil) söz konusu indirimden yararlanabilme şartlarını yerine getirip getirmediğinin kontrolü sağlanır. Kontrol mutlaka manuel olarak tek tek yapılmalıdır.

Zeynep Tat

Gelir Uzmanı

Bu sayfada yer alan bilgiler sadece bilgilendirme amaçlıdır. VergiMevzuat.com profesyonel bir tavsiye veya hizmet verme amacı taşımamaktadır. Karar vermeden ve işlem yapmadan önce bir profesyonele danışınız. VergiMevzuat.com sitesinde yer alan bilgilerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucu oluşacak zarar, ziyan ve durumdan sorumluluğumuz bulunmamaktadır. Sorumluluk Beyanı için tıklayın.

Zeynep Tat

Gelir Uzmanı

Tüm yazılarını gör →