*Bu makale Vergi Bülteni’nin 4. Sayısında yayınlanmıştır.
Vergi, Devletin ve/ya da vergilendirme yetkisi bulunan diğer kamu idarelerinin, kamu hizmetlerini yerine getirmek için ihtiyaç duydukları parayı temin etmek amacıyla, kişilerden, hukukî cebir altında, kanunla belirlenen esaslara uygun ve karşılıksız olarak ve iade edilmemek üzere aldıkları ekonomik değerlerdir. Verginin tanımını maddeler halinde belirtmek gerekirse;
- Devlet ya da yetkili kamu kurumları tarafından
- Kamu hizmeti sunma amacıyla
- Kişilerden (Gerçek ve Tüzel)
- Kanuni dayanak gösterilerek
- Karşılıksız olarak
- Parasal değeri olan
- Zorla alınan
- İadesi mümkün olmayan kamu alacağıdır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere verginin iade edilmemesi esastır ancak tanımlamadaki kanuni dayanak kısmının eksik olması durumunda alınan vergi iade edilmelidir.
Anayasamızın 73. maddesinde de tanımlandığı üzere vergiler yalnızca kanunla konulur, değiştirilir ve kaldırılır. Başkaca bir idari işlemle vergi konulamaması Verginin Kanuniliği İlkesi olarak tanımlanır. Kanunilik ilkesi gereğince 213 Sayılı Vergi Usul Kanununun (VUK) 116, 117 ve 118. maddeleri vergi hatalarının neler olduğunu açıklamış ve devam eden maddelerde çıkan hataların ne koşullarda düzeltileceğini açıklamıştır.
Düzeltme sonucunda da fazla veya yersiz ödenen vergilerin bulunması halinde iade edilmesi gerektiğini bildirmektedir. Konuyu bültenlerimizin birkaç bölümüne yayarak derinlemesine incelemeye çalışacağız. Başlıklarımız Gelir/Kurumlar, KDV, ÖTV ve diğer vergilerde yapılan haksız fazla ve yersiz Kesintiler, Ödemeler ve İadeler şeklinde olacak ve bültenimizin bu sayısında Fazla ve Yersiz Kesilen Gelir/Kurumlar vergilerini inceleyeceğiz.
1. Gelir/Kurumlar Fazla ve Yersiz Vergi Kesintisi
Bilindiği üzere VUK’un 8.Maddesi Verginin mükellefinin ve sorumlusunun kim olduğunu tanımlamakta aynı kanunun 11.Maddesi vergi kesenlerin sorumluluklarının neler olduğunu bildirmektedir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun (GVK) 94.maddesi ve Geçici 67.Maddesi ile 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 30. maddesi vergi kesintilerinin kimlerden hangi oranlarda yapılması gerektiğini belirtmektedir.
Yapılan işlemler sonucunda yapılacak kesintilerin, ilgili kanunlarda belirlenen usul ve esaslara uygun olmadan yapılması durumunda ortaya çıkacak olan vergi hataları neticesinde, fazla ya da yersiz olarak vergi kesintisi yapılması halinde GVK 252 Seri Nolu Genel Tebliğinin (315 Seri Nolu Genel Tebliğ ile değiştirilmiştir.) Gelir ve Kurumlar Vergisi ile İlgili Vergi Hatalarından Kaynaklanan İade İşlemleri başlıklı 3. bölümü ve GVK 2017/3 sayılı Uygulama İç Genelgesi dikkate alınarak işlemler sonuçlandırılmalıdır.
1.1. Gelir/Kurumlar Vergisi Kesintisinde Sıklıkla Yapılan Hatalar ve İadesi
GVK’nin 94. maddesi ve devam maddelerinde kesintilerin hangi durumlarda kimler tarafından, hangi oranlarda, ne şartlarda yapılacağı ve beyan edileceği açıklanmıştır Açıklamalar bulunmakla birlikte uygulamada yaygın olarak yapılan hataların en başında, GVK 42. madde kapsamında geçici kabulün idarece onaylandığı tarih ya da işin fiilen bittiği/bırakıldığı tarihten sonra yapılan hak ediş ödemelerinden yapılan kesintiler gelmektedir. Belirtilen tarihlerden sonra yapılacak hak ediş ödemelerinden kesinti yapılmamalı elde edilen hasılat işin bittiği yılın beyannamesine giderleri ile eklenmelidir.
Uygulamada fazla ve yersiz kesintiye ilişkin en çok karşılaşılan durum olan yıllara sâri inşaat ve onarma işlerinde iade işlemleri için mezkûr kanunun 252 Seri Nolu Genel Tebliğinden (315 Seri Nolu Genel Tebliğ ile değiştirilmiştir.) ve 2017/3 seri nolu uygulama iç genelgesinden faydalanmaktayız.
252 Seri Nolu Genel Tebliğin 3.2. bölümünde fazla ve yersiz vergi tahakkuk etmesi ve ödenmesi halinde çıkan vergi hatasının düzeltilmesi sonucu reddedilen tutarın mükellefe iadesi gerektiği belirtilmektedir. İadenin VUK’un 429 nolu genel tebliği ekinde yer alan 1C iade talep dilekçesi ile talep edilmesi gerektiği bildirilmektedir. İlgili bölümde yapılan kesintinin ödenmesi gerektiği bildirilmekle birlikte vergi sorumlusunun vergiyi tahakkuk ettirmediği veya ödemediği durumlarda ortaya çıkmaktadır.
Bu durumda vergi sorumlusunun bağlı bulunduğu vergi dairesi tahakkuk ve tahsil işlemlerini ivedilikle yerine getirir ve iade/mahsup işlemlerine devam eder. Verginin tahakkuk etmesine rağmen tecil, taksitlendirme veya yapılandırma nedenleriyle ödenmemesi durumunda gerekli kontroller yapılarak iade/mahsup işlemlerine devam edileceği bildirilmiştir.
Konuya ilişkin detaylı açıklamalara ise 2017/3 uygulama iç genelgesinde değinilmiştir. Fazla ve yersiz olarak yapılan kesintinin, mükellef tarafından, her dönem için ayrı ayrı, 1C iade talep dilekçesi ile gelir/kurumlar vergisi yönünden bağlı bulunduğu vergi dairesine verilebileceği gibi fazla ve yersiz kesintiyi yapan mükellefin muhtasar beyanname yönünden bağlı vergi dairesine de verilebileceği belirtilmiştir. Aynı şekilde fazla ve yersiz kesintiyi yapan ve muhtasar beyannamesiyle beyan eden mükellef de kendi dairesinden iade talep edebilecektir. Başvuru ne şekilde yapılırsa yapılsın iade/mahsup işlemi, kesintinin ödendiği vergi dairesince gerçekleştirilecektir.
Fazla ve yersiz kesinti olduğuna dair başvuru üzerine,
- Kesintinin fazla ve yersiz olduğunun tespit edilmesi
- Adına fazla ve yersiz kesinti yapılan mükellefin ilgili yıl gelir/kurumlar vergisi beyannamesinde yapılan bu kesintilerin mahsup edip etmediğinin teyidi, eğer mahsup yapıldıysa ilgili dönem beyannamesinden bu tutarların düzeltilmesinin sağlanması
- Kesinti yapan mükellefin muhtasar beyannamesinde ilgili mükellef yer verilip verilmediğinin kontrolü gerekmektedir.
Şartların sağlanması halinde kesinti yapan mükellefin muhtasar beyannamesinde düzeltme aranmaksızın, düzeltme fişi ile gerekli düzeltme yapılır ve iade/mahsup işlemleri gerçekleştirilir.
Bültenimizin gelecek sayısında KDV özelinde konu incelenecek olup, faydalı olmasını temenni ederim.
NOT: GVK 94. ve Geçici 67. maddesine ilişkin yapılacak kesintiler ve oranlarına ilişkin bilgiler için https://www.gib.gov.tr/node/158666 ve https://www.gib.gov.tr/gelir-vergisi-kanunu-gecici-67-madde-kapsaminda-kesinti-oranlari-tam-ve-dar-mukellef-gercek adreslerinden faydalanılabilinir.
Berhan Özgür GÜLCAN
Gelir Uzmanı
Bu sayfada yer alan bilgiler sadece bilgilendirme amaçlıdır. VergiMevzuat.com profesyonel bir tavsiye veya hizmet verme amacı taşımamaktadır. Karar vermeden ve işlem yapmadan önce bir profesyonele danışınız. VergiMevzuat.com sitesinde yer alan bilgilerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucu oluşacak zarar, ziyan ve durumdan sorumluluğumuz bulunmamaktadır. Sorumluluk Beyanı için tıklayın.
