*Bu makale Vergi Bülteni’nin 4. Sayısında yayınlanmıştır.
Özet
Akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) piyasaları, Türkiye’de yüksek işlem hacmi nedeniyle özel bir vergi denetim rejimine tabidir. 531 Sıra Nolu Vergi Usul Kanunu (VUK) Genel Tebliği, bu piyasalarda faaliyet gösteren lisans sahiplerinden teminat alınmasını düzenlerken, 15 Şubat 2025 tarihinde yayımlanan 581 Sıra Nolu VUK Genel Tebliği (Resmî Gazete Sayı: 32814), teminat rejimini sıkılaştırmıştır.
1. Giriş
Akaryakıt ve LPG piyasaları, Türkiye’nin vergi sisteminde stratejik bir rol oynar. Yüksek işlem hacmi, vergi kayıp-kaçağını önlemek için özel düzenlemeleri gerektirir. 531 Sıra Nolu VUK Genel Tebliği, lisans sahiplerinden teminat alınmasını düzenleyerek mali disiplini güçlendirirken, 581 Sıra Nolu Tebliğ bu rejimi daha katı bir çerçeveye oturtmuştur. GVK Mükerrer 121, vergiye uyumlu mükelleflere beşte bir oranında teminat imkânı sunarak akaryakıt ve LPG piyasalarındaki mükelleflerin vergi yükünü azaltır.
2. 531 Sıra Nolu Tebliğin Teminat Uygulamaları
531 Sıra Nolu VUK Genel Tebliği, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu kapsamında lisans alan mükelleflerden teminat alınmasını düzenler. Amaç, vergi kayıp-kaçağını önlemek ve mali disiplini sağlamaktır.
2.1. Teminat Türleri ve Miktarları
Teminat türleri şunlardır:
6183 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin birinci fıkrasının (1), (2), (3) ve (5) numaralı bentlerinde sayılan; para, bankalar tarafından verilen teminat mektupları ile sigorta şirketleri tarafından verilen kefalet senetleri, Devlet iç borçlanma senetleri veya bu senetler yerine düzenlenen belgeler ve gayrimenkuller teminat olarak alınabilecektir.
Banka teminat mektupları ile sigorta şirketleri tarafından verilen kefalet senetlerinin, bankalar veya sigorta şirketleri tarafından süresiz ve şartsız olarak düzenlenmesi gerekmektedir.
2.2. 2025 Yılı Teminat Tutarları
- Yeni işe başlayan LPG dağıtıcıları 2025 yılı için 126 milyon lira, LPG otogaz bayisi lisans sahipleri ilk defa işe başlıyorlarsa 2025 yılı için 6 milyon 300 bin lira,
- Faaliyetine geçmişten bu yana devam eden ilgili lisans sahipleri ise 630 milyon liradan fazla olmamak üzere 2024’e ilişkin verilecek yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesiyle bildirilen brüt satış toplamının yüzde 1’i kadar teminat verecektir.
Teminat miktarı, lisans türüne ve yıllık işlem hacmine göre belirlenir. Aynı türden birden fazla lisansa sahip mükellefler tek teminat sunabilir, ancak farklı lisans türleri için ayrı teminat gerekir.
2.3. Teminatın Veriliş Tarihleri
- Yeni işe başlayanlar: Lisansın Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından onaylanmasından itibaren 1 ay içinde teminat sunulur.
- Mevcut mükellefler: Faaliyetlerine öteden bu yana devam eden mükelleflerce her yıl, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen beşinci ayın sonuna kadar teminat verilir.
- Lisans değişikliği: Yeni lisans veya kapsam değişikliğinde, onaydan itibaren 1 ay içinde teminat verilir.
Vergi dairesi çalışanları, lisans onay tarihini EPDK ile doğrulayarak teminat süresini kontrol etmelidir.
2.4. Mevcut Mükelleflerin Teminat Oranları
Öteden beri faaliyet gösteren mükellefler, yıllık işlem hacminin %1’i kadar teminat sunar, ancak üst sınırlar uygulanır. Örneğin:
- 2024 brüt satışı 2 milyar TL olan bir LPG otogaz bayisi, %1 oranla 20 milyon TL teminat verir (630 milyon TL üst sınırı aşmaz).
Vergi dairesi çalışanları, brüt satışları gelir/kurumlar vergisi beyannamelerinden doğrulamalıdır.
2.5. Teminatın Süresinde Verilmemesinin Yaptırımları
Teminatın süresinde verilmemesi, VUK Mükerrer 355 kapsamında yaptırımlara tabidir.
- Özel Usulsüzlük Cezası: 213 sayılı Kanunun mükerrer 355 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince, özel usulsüzlük cezası kesilir.
- Bahse konu cezanın uygulamasında, yeni işe başlayan ve işe başladığı hesap dönemi kapanmadığı için brüt satışları net olarak belli olmayan mükellefler hakkında, 213 sayılı Kanunun mükerrer 355 inci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde yer alan tutarın 10 katı tutarında ceza kesilir.
Öteden bu yana teminata tabi lisans sahibi mükelleflerin ise geçmiş yıl brüt satışları toplamı dikkate alınarak ceza uygulaması yapılacaktır. Bu kapsamda 213 sayılı Kanunun mükerrer 355’inci maddesinin 1’inci fıkrasının (1) numaralı bendinde yer alan tutarın 10 katından az olmamak üzere, bir önceki hesap dönemine ait brüt satışlar toplamının binde 3’ü tutarında özel usulsüzlük cezası kesilecektir. - Lisans İptali: EPDK, teminat sunulmazsa lisansı askıya alabilir veya iptal edebilir.
- Vergi İncelemesi: Uyumsuzluk, vergi incelemesini tetikleyebilir.
Ceza İtiraz Süreci: Mükellefler, cezaya 30 gün içinde itiraz edebilir veya indirim talep edebilir. İtiraz, vergi dairesine yazılı başvuruyla yapılır; uzlaşma veya dava yoluna gidilebilir.
2.6. Teminatın İadesi
Tebliğin 9’uncu maddesi gereğince, 5’inci madde kapsamında alınan teminatın iadesi; mükellefin faaliyetine son vermesi, teminat verilen lisanslarının yenilenmemesi, sonlandırılması veya iptal edilmesi durumunda, vergi borcunun bulunmaması ve hakkında devam eden bir vergi incelemesinin olmaması şartıyla, mükellefin talebi üzerine gerçekleştirilecektir.
Teminat alınan mükelleflerin, teminattan sonra oluşan ve ödenmeyen vergi borçları, teminatın %10’unu aşarsa, 6183 sayılı Kanuna göre teminat paraya çevrilip borca mahsup edilir. Mükelleflerden eksilen teminatı 30 gün içinde tamamlamaları istenecektir.
Tebliğin 9’uncu maddesinin 4’üncü fıkrasına göre, ilk kez verilen teminatlar, lisans sayısına bakılmaksızın mükelleflerin brüt satış toplamı üzerinden hesaplanan teminat tutarından fazla ise 5 yıl süreyle iade edilmeyecektir.
3. 581 Sıra Nolu Tebliğ ile Getirilen Değişiklikler
581 Sıra Nolu Tebliğ, teminat rejimini 15 Şubat 2025’ten itibaren sıkılaştırmıştır
(Resmî Gazete, 2025):
- İndirimli Teminatın Kaldırılması: LPG dağıtıcıları ve otogaz bayileri için %50 indirimli teminat kaldırıldı; tüm lisans sahipleri standart tutarlara tabi.
- Yeni İşe Başlayanlar: Yeni lisans alanlar, 1 ay içinde teminat sunar.
- Kapsam Genişletmesi: Teminat, tüm lisans türlerini (rafineriler, depolama tesisleri dahil) kapsar.
4. Vergi Dairesinde Kontrol Süreçleri
Vergi dairesi çalışanları, şu noktaları kontrol etmelidir:
- Teminat Türü: Nakit, banka teminat mektubu, gayrimenkul, devlet senedi veya kefalet senedi mi?
- Miktar: Lisans türüne uygun mu?
- Veriliş Tarihi: Yeni lisanslar için 1 ay, mevcut mükellefler için mayıs sonu.
- Lisans Durumu: EPDK ile doğrulanmalı.
5. GVK Mükerrer 121: %5 Vergi İndirimi
GVK Mükerrer 121, vergiye uyumlu mükelleflere %5 vergi indirimi sunar. Akaryakıt ve LPG piyasasındaki mükellefler, ticari kazançları için bu indirimden yararlanabilir.
5.1. Kapsam ve Amaç
İndirim, gelir veya kurumlar vergisinin %5’ini kapsar (2025 üst sınırı: 9.900.000 TL). Finans, bankacılık ve 5216 sayılı Kanun kapsamındaki işletmeler hariçtir. Amaç, vergi uyumunu teşvik etmektir.
5.2. Şartlar
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile önceki son iki yıla ilişkin olarak verilmesi gereken; yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri, geçici vergi beyannameleri, muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerine verilmesi gereken katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi beyannamelerinin kanuni süresi içerisinde verilmiş olması. Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler indirimden yararlanmaya engel değil.
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıl içerisinde kesinleşmiş olması koşuluyla, vergi beyannamelerindeki vergi türleri itibariyle ikmalen, re’sen veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması. Kesinleşen tarhiyatların, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl için geçerli olan, indirim tutarının üst sınırının %1’ini aşmaması durumunda bu şart ihlal edilmiş sayılmıyor. İndirim sınırı, 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren verilmesi gereken kurumlar vergisi beyannameleri için 9.900.000 lira.
Beyannamenin verildiği tarih itibariyle, yukarıda sayılan vergi beyannameleri üzerine tahakkuk eden vergilerin ödenmiş olması ve ayrıca vergi aslı (vergi cezaları dahil) 1.000 liranın üzerinde vadesi geçmiş borç bulunmaması.
5.3. Uygulama
Teminatın verileceği tarihin içinde bulunduğu yılda verilmesi gereken ve bir önceki yıla ait olan gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinde, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121’inci maddesindeki şartları taşınmasına bağlı olarak, uyumlu mükelleflere vergi indirimi uygulamasından yararlanma hakkı bulunan mükellefler tarafından beşte bir oranında verilir.
Bununla birlikte Kurumlar Vergisinden muaf olan kooperatiflerin durumu özellik arz etmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı 28.06.2022 tarihinde yayınladığı duyuru ile konuya açıklık getirmiştir: Söz konusu Tebliğ kapsamında faaliyetlerine öteden beri devam eden ve teminat vermekle yükümlü bulunan kooperatifler sahip oldukları lisans sayısına bakılmaksızın, 213 sayılı Kanunun mükerrer 257’inci maddesinin 1’inci fıkrasının (8) numaralı bendinde yer alan azami tutardan (2023 yılı için 280 milyon TL) fazla olmamak üzere yıllık brüt satışları toplamının %1’i oranında teminat vermekle yükümlüdürler.
Tebliğ kapsamında teminat vermekle yükümlü olan kooperatifler, 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun hükümleri veya özel kanunları gereği kurumlar vergisinden muaf olabileceği gibi, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunda yer alan şartları taşıması durumunda da muafiyet hükümleri geçerli olacaktır.
Dolayısıyla muafiyet şartlarına haiz kooperatiflerin kurumlar vergisi beyannamesi verme yükümlülükleri bulunmamaktadır. Bu kapsamda, teminat vermekle yükümlü olan ancak ilgili kanunlar gereği kurumlar vergisinden muaf olan kooperatiflerin muafiyet gereği yerine getiremeyeceği hususlar dışında 193 sayılı Kanunun mükerrer 121’inci maddesindeki şartları taşımasına bağlı olarak indirimli teminat verme uygulamasından yararlanma hakkı bulunmaktadır.
Hakan Gürel
Gelir Uzmanı
Bu sayfada yer alan bilgiler sadece bilgilendirme amaçlıdır. VergiMevzuat.com profesyonel bir tavsiye veya hizmet verme amacı taşımamaktadır. Karar vermeden ve işlem yapmadan önce bir profesyonele danışınız. VergiMevzuat.com sitesinde yer alan bilgilerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması sonucu oluşacak zarar, ziyan ve durumdan sorumluluğumuz bulunmamaktadır. Sorumluluk Beyanı için tıklayın.
